ico-fb  ico-yt  ico-insta  ico-twitter  ico-pin

Rak szyjki macicy

2


Deprecated: Non-static method FSF_Settings::GetViewSettingsObj() should not be called statically, assuming $this from incompatible context in /var/www/rakoobrona/data/www/rakoobrona.pl/components/com_fsf/models/faq.php on line 40

Deprecated: Non-static method FSF_Settings::_Get_View_Settings() should not be called statically, assuming $this from incompatible context in /var/www/rakoobrona/data/www/rakoobrona.pl/components/com_fsf/helper/settings.php on line 487

Deprecated: Non-static method FSF_Settings::_View_Defaults() should not be called statically, assuming $this from incompatible context in /var/www/rakoobrona/data/www/rakoobrona.pl/components/com_fsf/helper/settings.php on line 76

Deprecated: Non-static method FSF_Settings::GetViewSettingsObj() should not be called statically, assuming $this from incompatible context in /var/www/rakoobrona/data/www/rakoobrona.pl/components/com_fsf/views/faq/view.html.php on line 35

Deprecated: Non-static method FSF_Settings::_Get_View_Settings() should not be called statically, assuming $this from incompatible context in /var/www/rakoobrona/data/www/rakoobrona.pl/components/com_fsf/helper/settings.php on line 487

Rak szyjki macicy należy do nowotworów złośliwych, które we wczesnym stadium nie dają objawów w ogóle lub są one skąpe i niespecyficzne. Dlatego też u kobiet, u których wystąpiły wyraźne dolegliwości rozpoznaje się zazwyczaj chorobę zaawansowaną.

Najczęściej towarzyszy jej jeden lub kilka wymienionych niżej objawów:
• krwawienia „kontaktowe” (podczas stosunku lub badania ginekologicznego),
• krwawienie pomiędzy regularnymi krwawieniami miesięcznymi,
• dłuższe i bardziej obfite niż zazwyczaj krwawienia miesięczne,
• obfite upławy,
• ból podczas stosunku,
• ból w podbrzuszu.

Naciekaniu raka szyjki macicy na narządy sąsiadujące lub przerzutom do narządów odległych może towarzyszyć:
• ból w okolicach miednicy mniejszej
• nietrzymanie moczu
• zatrzymanie oddawania moczu, wodonercze
• wzdęcia, naprzemienne biegunki i zaparcia
• silny ból kości miednicy i/lub innych (np. kości udowej)
• uporczywy, nie poddający się leczeniu internistycznemu kaszel, objawy neurologiczne i inne.

 

W diagnostyce raka szyjki macicy ostateczne rozpoznanie stawia doświadczony ginekolog lub ginekolog-onkolog po wykonaniu odpowiednich badań:
1. badania ginekologicznego;
2. badania cytologicznego (zwanego cytologią);
3. badania kolposkopowego (kolposkopii), w trakcie której pobiera się wycinek do badania histopatologicznego;
4. po zbadaniu pobranego wycinka i otrzymaniu opisu badania histopatologicznego od specjalisty patomorfologa.
(patrz: Jakie badania zaleci lekarz?)

 

Pamiętaj:
Jeżeli zauważysz u siebie jakiekolwiek przewlekłe dolegliwości ze strony narządu rodnego powinnaś się udać do lekarza ginekologa.

Rak szyjki macicy to nowotwór złośliwy, który rozwija się w obrębie narządu rodnego kobiety, a dokładniej w części macicy w kształcie stożka, która łączy górną część macicy (trzon macicy) z pochwą.

Główną i potwierdzoną przyczyną raka szyjki macicy jest zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), który wnika do komórek nabłonka szyjki macicy, uszkadza je i „przeprogramowuje” – zaczynają się one dzielić w niekontrolowany sposób i w konsekwencji tworzą guz. Guz ten ma zdolność do naciekania i niszczenia tkanek sąsiadujących, może również tworzyć przerzuty - komórki raka „odrywają się” się wtedy od guza pierwotnego i drogą naczyń limfatycznych i/lub krwionośnych wędrują w odległe miejsca „osiedlając się” tam i tworząc nowe guzy. W ten sposób nowotwór wywodzący się z nabłonka szyjki macicy może niszczyć tkankę np. płuc, wątroby czy kości i doprowadza do nieprawidłowego działania organizmu i ostatecznie śmierci osoby chorej.

Rak szyjki macicy jest drugim na świecie co do częstości występowania rakiem wśród kobiet i drugą, co do częstości przyczyną ich śmierci z powodu chorób nowotworowych.

Szacuje się, że na świecie liczba kobiet chorych na raka szyjki macicy sięga 1,4 miliona. Co roku notuje się ok. 500 000 nowych zachorowań, a około 300 000 kobiet umiera z powodu raka szyjki macicy.

W Polsce zapada na ten typ nowotworu ponad 3000 kobiet rocznie, a umiera ponad 1700. Jest to jeden z najwyższych wskaźników umieralności w Europie.

Rak szyjki macicy najczęściej rozwija się u kobiet pomiędzy 35 a 59 rokiem życia. Atakuje cicho i powoli. Średni czas rozwoju choroby wynosi ok. 14 lat. Przez wiele lat choroba rozwija się niemal bezobjawowo. Wystąpienie wyraźnych objawów świadczy zazwyczaj o stadium zaawansowanym i trudnym lub niemożliwym do wyleczenia.

Do zakażenia HPV dochodzi najczęściej drogą płciową i mogą być to zakażenia niemal bezobjawowe.
Każda aktywna seksualnie kobieta przynajmniej raz w życiu ma styczność z wirusem HPV, a do 20% populacji ludzkiej z tego powodu choruje. Większość zakażeń na skutek odpowiedzi immunologicznej organizmu kobiety ustępuje i nie staje się przyczyną rozwoju raka szyjki macicy. Jednak część z nich zmienia się w stan przewlekły, trwający nawet wiele lat. Istotna jest również odmiana wirusa HPV – za ok. 2/3 zachorowań na raka szyjki macicy odpowiadają dwa typy HPV: 16 oraz 18 (tzw. typy onkogenne).

Mężczyźni najczęściej są bezobjawowymi nosicielami wirusa i to oni zakażają swoje partnerki. Większa liczba partnerów seksualnych sprzyja zakażeniu, jednak rak szyjki macicy to choroba, która może dotyczyć każdej współżyjącej kobiety – również i tych, które utrzymują kontakty płciowe wyłącznie z jednym partnerem.

Do zakażenia może dojść u bardzo młodych kobiet, które dopiero rozpoczęły współżycie. Następnie wirus może podstępnie rozwijać się przez wiele lat, nie dając żadnych niepokojących objawów, co po kilkunastu latach – najczęściej, gdy kobieta jest wieku największej aktywności zawodowej i rodzinnej – skutkuje rozwojem raka szyjki macicy.

Prócz zakażenia wirusem HPV potwierdzonymi czynnikami zwiększającymi ryzyko zachorowania na raka szyjki macicy są także: wczesne rozpoczęcie współżycia płciowego, duża liczba partnerów seksualnych, duża liczba porodów oraz palenie tytoniu.

Rak szyjki macicy jest jednym z nielicznych typów nowotworów złośliwych, w których udowodniono, iż badania przesiewowe wyraźnie zmniejszają zachorowalność i umieralność.

Obecnie na świecie, jako test przesiewowy w profilaktyce raka szyjki macicy wykonuje się badanie cytologiczne. Umożliwia ono wykrycie stanów przedrakowych (neoplazja śródnabłonkowa – CIN) oraz raka szyjki macicy we wczesnym stopniu zaawansowania (np. w formie „in situ” tj. raka przedinwazyjnego). Na tym etapie leczenie chirurgiczne skutkuje wyleczeniem chorej, nie okaleczając jej i często pozwalając zachować płodność, jak i pełną satysfakcję z dalszego współżycia płciowego.

W Polsce rekomenduje się wykonywanie profilaktycznego badania cytologicznego co 3 lata kobietom w wieku od 25 do 59 lat. Można je wykonać nieodpłatnie w każdym gabinecie ginekologicznym, który udziela świadczeń w ramach umowy z NFZ. Wyjątkiem są kobiety obciążone czynnikami ryzyka: zakażone wirusem HIV, przyjmujące leki immmunosupresyjne, zakażone HPV - typem wysokiego ryzyka – powinny one poddawać się badaniu cytologicznemu co 12 miesięcy.

Od 2006 roku istnieje również możliwość zaszczepienia się przeciwko wirusowi HPV, odpowiedzialnemu za rozwój raka szyjki macicy. Aktualne rekomendacje Komitetu Doradczego ds. Szczepień (Advisory Committee onImmunization Practices–ACIP) dotyczą osób płci żeńskiej 11–12-letnich oraz 13–26-letnich, jeśli nie były uprzednio szczepione. Poza USA rekomendację dotyczącą szczepienia przeciwko HPV wydano także w innych krajach. Zalecany wiek szczepienia obejmuje okres od 9 do 18 lat, najczęściej 11–13 lat, tj. przed przed rozpoczęciem aktywności seksualnej.
Udowodniono, że szczepienia wykazują się dużą skutecznością w zapobieganiu chorobom związanym z zakażeniami HPV, w tym typu onkogennego. Skuteczność szczepienia odnośnie zapobiegania rakowi szyjki macicy oceniana jest wysoko: ryzyko rozwoju raka płaskonabłonkowego (najczęstszy typ histologiczny RSM, ok. 85% przypadków) spada o 75%, gruczolakoraka (10% przypadków RSM) – o 96%.

Szacuje się, że aktualnie dostępne szczepionki zapewniają ochronę przed 70-80% nowotworów powodowanych przez HPV.

 

Pamiętaj:
Rozwojowi rakowi szyjki macicy można skutecznie zapobiegać poprzez:
1. profilaktykę pierwotną – szczepienia przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV)
2. profilaktykę wtórną – regularnie wykonywane badania cytologiczne.

Aktualnie standardem diagnostycznym, czyli najskuteczniejszym w diagnostyce i leczeniu raka szyjki macicy zestawem badań, są:


W celu wykrycia raka szyjki macicy

1. badanie ginekologiczne – bywa tak, że zmiany podejrzane o nowotwór złośliwy widoczne są już w trakcie standardowego badania ginekologicznego. Niestety zazwyczaj są to już wtedy zmiany zaawansowane;

2. badanie cytologiczne (cytologia) – bardzo ważne badanie przesiewowe, którego czułość w wykryciu zmian przednowotworowych (dysplazja nabłonka szyjki macicy – tj. nieprawidłowy, „chorobowy” stan, który poprzedza przemianę w nowotwór złośliwy) i raka szyjki macicy mieści się w przedziale 77-98%. Cytologia jest badaniem zupełnie bezbolesnym i trwa jedynie chwilę – jest to pobranie w trakcie badania ginekologicznego wymazu z tarczy i kanału szyjki macicy do badania cytologicznego.
Następnie, w labolatorium, obserwuje się pobrany wymaz pod mikroskopem i ocenia wygląd komórek nabłonka szyjki macicy i komórek gruczołowych produkujących śluz. Wynik badania opisuje się w pięciostopniowej skali według Papanicolau, informującej o grupie cytologicznej - im niższa, tym lepiej. Grupa I i II oznacza prawidłowy wynik.

3. badanie kolposkopowe (kolposkopia) – badanie to wykonuje się, gdy wynik cytologii jest nieprawidłowy. Zalecenie wykonania kolposkopii nie oznacza automatycznie, że to na pewno jest rak! Zdecydowana większość kolposkopii nie kończy się tą diagnozą.
W połączeniu z cytologią - w celu wykluczenia lub potwierdzenia raka szyjki macicy - zwiększa ona jednak czułość badania do niemal 100% .

Jest zatem bardzo ważnym uzupełnieniem badania cytologicznego i warunkiem koniecznym do rozpoczęcia ewentualnego leczenia zmian przednowotworowych lub nowotworu złośliwego.
Badanie kolposkopowe, podobnie jak cytologiczne, odbywa się podczas badania ginekologicznego, nie trwa długo i jest bezbolesne (możliwe jest uczucie chwilowego „pieczenia” lub drobnego „uszczypnięcia” w trakcie pobrania wycinka do badania histopatologicznego). 

4. badanie histopatologiczne – po pobraniu w trakcie kolposkopii drobnego wycinka ze zmienionej tkanki materiał jest przesłany do odpowiedniego labolatorium. Tam specjalista patomorfolog analizuje pobraną tkankę i stawia ostateczne rozpoznanie: zmiany zapalne, stan przednowotworowy, rak szyjki macicy.
Na tej podstawie lekarz ginekolog decyduje o dalszym sposobie diagnostyki i leczenia.

Przy podejrzeniu naciekania raka szyjki macicy na pęcherz moczowy i odbytnicę lekarz zaleca cystoskopię i kolonoskopię.

 

Przed podjęciem leczenia i w trakcie terapii

W wypadku, gdy zostaje postawiona diagnoza raka szyjki macicy, obowiązkowo wykonuje się badania umożliwiające ocenę stopnia zaawansowania choroby:
- pełne badanie lekarskie (w tym ocenę węzłów chłonnych),
- RTG klatki piersiowej,
- podstawowe badania krwi i moczu.
- dodatkowo mogą zostać wykonane: USG ginekologicznego oraz USG jamy brzusznej.

Jeśli rak szyjki macicy zostaje oceniony przez lekarza jako miejscowo zaawansowany (duże ognisko pierwotne i/lub zajęcie przez nowotwór pobliskich węzłów chłonnych) zestaw badań poszerza się o inne:
- tomografia komputerowa oraz/lub rezonans magnetyczny miednicy mniejszej i jamy brzusznej, bądź badanie PET (pozytonowa tomografia emisyjna)
- biopsja podejrzanych węzłów chłonnych
- cystoskopia, kolonoskopia (przy podejrzeniu naciekania przez nowotwór pęcherza moczowego i odbytnicy)
- inne, stosownie do indywidualnej sytuacji.

Od wyników w/w badań zależy sposób leczenia.

Badania w trakcie leczenia uzależnione są od formy terapii (wyłącznie leczenie chirurgiczne, radiochemioterapia, samodzielna radioterapia, samodzielna chemioterapia).


Po leczeniu raka szyjki macicy

W ciągu pierwszych 2 lat po zakończeniu leczenia należy zgłaszać się do lekarza ginekologa co 3 miesiące. Badanie kontrolne obejmuje:
- pełne badanie ginekologiczne,
- badanie cytologiczne.
Inne badania wykonuje się tylko w wypadku podejrzenia nawrotu miejscowego lub choroby przerzutowej.
Przez następne 3 lata wizyty kontrolne odbywają się co 6 miesięcy, a w późniejszym okresie raz do roku.

W leczeniu raka szyjki macicy stosuje się:
1. Leczenie chirurgiczne
2. Chemioradioterapię
3. Radioterapię
4. Chemioterapię.

 

Podstawą wyboru rodzaju leczenia i jego rozpoczęcia jest prawidłowe określenie stopnia zaawansowania choroby.

Zaawansowanie choroby określa się za pomocą systemu klasyfikacji FIGO, w skali I-IVB.
Stopień I to rak ściśle ograniczony do szyjki macicy. Zakwalifikowanie do podgrupy (IA, IA1, IA2, IB, IB1, IB2) zależy głównie od głębokości naciekania tkanki szyjki macicy oraz od wielkości zmiany (średnica guza).

Stopień II to rak przechodzący poza szyjkę macicy bez dochodzenia do ścian miednicy. Może naciekać pochwę, ale jedynie w górnych 2/3 długości. Podgrupa (IIA, IIA1, IIA2 oraz IIB) zależy od tego czy rak nacieka przymacicza (zespół tkanek łącznych pełniących rolę więzadeł zlokalizowanych w przestrzeni wokół macicy i poza jamą otrzewnej) i jakiej wielkości jest guz – czy mierzy poniżej czy powyżej 4 cm.

Stopień III to rak dochodzący do ścian miednicy i/lub naciekający pochwę w 1/3 jej dolnej części i/lub stwierdza się wodonercze lub fakt, iż jedna z nerek jest nieczynna. Może do tego dojść na skutek nacieczenia lub uciśnięcia przez guz na moczowód – wtedy mocz nie jest z nerki prawidłowo odprowadzany. W zależności od występowania w/w czynników raka klasyfikuje się jako IIIA lub IIIB.
Stopień IV obejmuje raka szyjki macicy naciekającego narządy sąsiadujące (np. pęcherz moczowy, odbytnica) – podgrupa IVA i/lub obecność przerzutów odległych (np. do wątroby, płuc) – IVB.

 

Leczenie chirurgiczne

Wczesnego raka szyjki macicy – tj. raka ograniczonego do szyjki macicy lub nieznacznie przekraczającego szyjkę, nienaciekającego przymacicza i mierzącego nie więcej niż 4 cm leczy się chirurgicznie. Zabieg obejmuje usunięcie macicy, przymacicza oraz limfadenektomię (wycięcie grupy węzłów chłonnych znajdujących się w pobliżu guza pierwotnego). Wyjątkiem jest rak mikroinwazyjny (stopień IA1 wg. skali FIGO), tj. naciekający szyjkę nie głębiej niż 3 mm i o średnicy nie większej niż 7 mm – tu zabieg ogranicza się jedynie do prostego usunięcia macicy. W tym stopniu zaawansowania możliwe jest również odstąpienie od wycięcia macicy – kobiety pragnące zachować płodność można leczyć za pomocą konizacji szyjki macicy, czyli jej częściowego usunięcia.

Płodność może zachować również część chorych z pozostałymi stopniami zaawansowania wczesnego raka szyjki macicy – usuwa się wtedy całą szyjkę, przymacicza i węzły chłonne, natomiast macicę się pozostawia. Umożliwia to późniejsze zajście w ciążę i urodzenie dziecka ponad 20% tak leczonym chorym.

W wybranych sytuacjach, gdy lekarz stwierdzi szczególne, indywidualne czynniki ryzyka nawrotu choroby może zalecić leczenie uzupełniające chemioradioterapią.

Wyniki leczenia chirurgicznego wczesnego raka szyjki macicy są dobre – około 80% chorych udaje się wyleczyć.

 

Chemioradioterapia

Poza wczesnym postacią raka szyjki macicy oraz stopniem IVB (obecność przerzutów odległych) chorobę tę leczy się chemioradioterapią. Oznacza to połączenie poniższych trzech metod leczenia:
- chemioterapii
- klasycznej radioterapii (wysoka, radykalna dawka promieniowania jonizującego)
- brachyterapii – zastosowania aplikatorów ze źródłem promieniowania wewnątrz ciała kobiety; umieszcza się je bezpośrednio w pobliżu zmiany nowotworowej.
Leczenie trwa około 8 tygodni. Pozwala ono na wyleczenie ponad połowy chorych w II stopniu zaawansowania, 1/3 w III i niestety jedynie kilku procent w stopniu zaawansowania IVA.
U chorych, które ze względu na ogólny stan zdrowia nie mogą być leczone chemioterapią, stosuje się wyłącznie radioterapię. Wyniki leczenia są wtedy gorsze.

 

Chemioterapia

W przypadku stwierdzenia przerzutów odległych zazwyczaj stosuje się wyłącznie chemioterapię. Jest ona leczeniem paliatywnym – tj. mogącym na jakiś czas powstrzymać postęp choroby, nigdy jednak nie doprowadza do wyleczenia.
Rak szyjki macicy nie należy do nowotworów chemiowrażliwych i dobry efekt leczenia osiąga się rzadko.

Rzadko, w wybranych przypadkach (np. pojedynczy, operacyjny przerzut odległy) stosuje się leczenie chirurgiczne. Radioterapia w niewielkich dawkach ma efekt przeciwbólowy – np. w przypadku przerzutu do kości.

 

 

Pamiętaj:

- Raka szyjki macicy można wyleczyć chirurgicznie oraz chemioradioterapią.
- Specjalne formy leczenia chirurgicznego umożliwiają młodym kobietom z wczesnym rakiem szyjki macicy zachowanie płodności.
- Możliwość wyleczenia raka szyjki macicy maleje proporcjonalnie wraz ze wzrostem stopnia zaawansowania choroby – im wcześniej zostanie postawiona diagnoza i rozpocznie się leczenie tym większe masz szanse na dalsze życie.

W ciągu pierwszych 2 lat po zakończeniu leczenia należy zgłaszać się do lekarza ginekologa co 3 miesiące. Badanie kontrolne obejmuje:
- pełne badanie ginekologiczne,
- badanie cytologiczne.

Inne badania (np. USG, tomografię komputerową, rezonans magnetyczny) wykonuje się tylko w wypadku podejrzenia nawrotu miejscowego lub choroby przerzutowej.

Przez kolejne 3 lata wizyty kontrolne odbywają się co 6 miesięcy, a w późniejszym okresie raz do roku.

Organizatorzy

  • http://fundacjarosa.pl/
  • Fundacja Sensoria

Patroni honorowi

  • mieczyslawstruk
  • Uniwersytet Medyczny
  • KO_DolnySlask
  • Lubuski_KO
  • KO_bydgoszcz
  • KO_szczecin
  • KO_rzeszow
  • KO_kielce
  • KO_poznan
  • KO_Krakow
  • ko_katowice
  • ko_lodz
  • MinisterstwoZdrowia
  • PIS
  • Gdynia

Patroni merytoryczni

  • PTO
  • DCCHP
  • DCO
  • USK

Partnerzy

  • dss
  • AAS
  • exact
  • STN

Patroni medialni

  • radiowr
  • demoty
  • radio_zachod
  • Radio Zielona Góra

Projekt wsparli

  • MCZ
  • mone
  • Clarena
  • Dermedic